Elfriede Jelinek / Wojtek Blecharz / Katarzyna Kalwat

  • najbliższe spektakle: 25 września 2018

    Dlatego ta historia nie może być prawdziwa, mówi badacz historii, który wziął się za rektoskopię historii, a przynajmniej postanowił się wziąć, i jak gdyby wejrzał w historię od drugiego końca. (...) Proszę przyjść jutro, może wtedy! Wtedy może państwo usłyszą: Oto jak kończy się świat Oto jak kończy się świat Oto jak kończy się świat Nie z hukiem lecz ze skomleniem. Specjalnie dla państwa lada moment zacznie się historia, lada chwila zacznie się od nowa. Historia zawsze tylko stroi swoje instrumenty, ale rzadko na nich gra. Ale dziś jest ten dzień, kiedy z nami zagra. Jesteśmy jej instrumentami. Jesteśmy teraz nastrojeni. Zestrajamy się z historią. Nasze zeznania powinny grać i powinny być ze sobą zgrane.
    [Elfriede Jelinek, Rechnitz (Anioł Zagłady)]

    Scenariusz opery oparty jest na dramacie austriackiej pisarki Elfriede Jelinek, laureatki nagrody Nobla. Tekst odwołuje się do dramatycznych wydarzeń, które miały miejsce na zamku baronowej Margit von Batthyány w austriackiej miejscowości Rechnitz w marcu 1945 roku. Według zeznań świadków, podczas wydanego przez baronową przyjęcia, goście Margit von Batthyány – oficerowie lokalnego SS i Gestapo – wzięli udział w masakrze dwustu żydowskich przymusowych robotników, przywiezionych z Węgier. Zbiorowej mogiły zamordowanych robotników nigdy nie odnaleziono, a opieszale prowadzone śledztwo umożliwiło ucieczkę głównym oprawcom. Tekst Jelinek rozpisany jest na głosy pięciu Posłańców, którzy przedstawiają własne wersje wydarzeń. Spektakl nie będzie rekonstrukcją tego, co stało się 70 lat temu w Rechnitz. RECHNITZ. OPERA (Anioł Zagłady) to próba zrozumienia mechanizmów działania zbiorowej pamięci. Głównym tematem spektaklu jest język jako instrument manipulacji, kłamstw i przemocy. To także opowieść o najnowszej historii Europy i europejskiej tożsamości, której częścią jest doświadczenie wojny i Holokaustu. 

    od kompozytora: 
    Operowość „Rechnitz. Opery” zawiera się przede wszystkim w nowym podejściu do formy recytatywu: poszukiwaniu ścisłych związków między tekstem a jego muzycznością, wydobywaniu z samego tekstu ukrytych znaczeń poprzez nakładanie na niego dźwiękowych gestów, przypisanych motywów, umuzycznienie jego prozodii czy rytmizację tekstu wypowiadanego przez aktora. Aktor staje się muzykiem, śpiewakiem, beatboxerem, jego sposób podawania tekstu sprzężony jest organicznie z zespołem czterech wiolonczel, które śledzą narrację, akompaniują aktorom, ale mają też wymiar performatywny. Kwartet wiolonczel symbolizuje to, co ostało się z pałacowej orkiestry z czasów dawnej świetności – ostatnich „niedobitków”, zmuszonych zabawiać swoją grą zdegenerowaną arystokrację oraz towarzyszących jej nazistów podczas krwawych wydarzeń z marca 1945 roku. Współpraca z Katarzyną Kalwat, która wykazała niezwykłe wyczucie i rozumienie muzyki w swoim poprzednim i wielokrotnie nagrodzonym spektaklu „Holzwege”, opisującym historię kompozytora Tomasza Sikorskiego, jest dla mnie wielkim wyzwaniem. W swoich pracach operowych często odnoszę się do początków gatunku operowego („Park-Opera” czy „Body-Opera”), dlatego możliwość podjęcia próby redefinicji gatunku recytatywu jest mi szczególnie bliska. W „Rechnitz. Opera”, która będzie moją piątą operą, muzyka nie tylko staje się tłem dla tekstu, ale dopełnia go i poprzez umuzycznienie (rytmizację, motywy przypisane) nadaje mu w pewnym sensie sztuczną formę. Podobnie dzieje się z relacjami świadków masakry w Rechnitz, którzy próbują opowiedzieć prawdę, nie wypowiadając jej, tak konstruują język, by go zatracić, upłynnić, zagubić w niekończących się łącznikach, epizodach, ozdobnikach i kontrapunktach. 

    Widownia w spektaklu bez miejsc siedzących. Będzie istniała możliwość udostępnienia pojedynczych krzeseł dla osób, które nie będą mogły stać (prosimy o sygnał do osoby z obsługi widowni).  

    premiera wersji performatywnej: 25 września 2018, g. 19.30 i 22.30
    premiera wersji teatralnej: czerwiec 2019 

    bilety: 35 zł (normalny), 20 zł (ulgowy), 20 zł (wejściówka)

    produkcja: TR Warszawa

    partner: Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”

    Premiera wersji performatywnej RECHNITZ. OPERA (Anioł Zagłady) odbywa się w ramach 61. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Wydarzenie jest dofinansowane z Funduszu Popierania Twórczości Stowarzyszenia Autorów ZAiKS oraz przy wsparciu finansowym Związku Artystów Wykonawców STOART. Partnerem wydarzenia jest Austriackie Forum Kultury w Warszawie.

    Właścicielem praw scenicznych do dramatu Elfriede Jelinek jest Rowohlt Verlag.

    ROZMOWA PO SPEKTAKLU

    Dlaczego akurat dzisiaj i dlaczego w formie operowej wystawiamy tekst Elfriede Jelinek przywołujący zdarzenia sprzed ponad siedemdziesięciu lat? Gwoli przypomnienia? Ku przestrodze? A może dlatego, że przypomnienie  zbrodni na stu osiemdziesięciu Żydach pod koniec II wojny, zbrodni wypieranej i zapominanej,  odsłania historię jeszcze głębszą i starszą - taką, której nie chcielibyśmy słyszeć? I może właśnie forma muzyczna pozwala dotrzeć do tych rejestrów? 

    TR Warszawa, Międzynarodowy Festiwal "Warszawska Jesień" oraz Austriackie Forum Kultury w Warszawie zapraszają na rozmowę wokół premierowych pokazów wersji performatywnej "Rechnitz. Opera - Anioł Zagłady" w reż. Katarzyny Kalwat, która odbędzie się 25 września 2018 roku o godzinie 21:30.

    W rozmowie, którą poprowadzi Janusz Margański wezmą udział:
    prof. Zbigniew Mikołejko, Wojtek Blecharz, Katarzyna Kalwat i Monika Muskała.

    wstęp wolny

    Obsada

    TWÓRCY

    • Elfriede Jelinektekst
    • Monika Muskałatłumaczenie, adaptacja, dramaturgia
    • Katarzyna Kalwatreżyseria, scenografia
    • Wojtek Blecharzmuzyka
    • Paulina Góralreżyseria światła
    • Andrzej Bauer, Wojtek Blecharz, Katarzyna Kalwat
opieka artystyczna nad aktorskimi i muzycznymi improwizacjami
    • Aldona Krasuckaprzygotowanie wokalne
    • Anna Rogóżasystentka scenografki
    • Malwina Szumacher
inspicjentka, asystentka reżyserki
    • Magdalena Igielskakierowniczka produkcji

    61. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień"
    RES PUBLICA, Warszawa, 21 – 29 września 2018

    W 100 lecie polskiej niepodległości 61. „Warszawska Jesień” bada relacje muzyki współczesnej z rozpoznawaną przez nią rzeczywistością. Muzyka współczesna wobec sprawy publicznej, jako medium wspólnotowe i obywatelskie, wyraz tożsamości osobistej i społecznej. Program tegorocznej „Warszawskiej Jesieni” jest obramowany słowami Ignacego Jana Paderewskiego i Józefa Piłsudskiego w kompozycji tekstowo-dźwiękowej Rafała Augustyna i Cezarego Duchnowskiego na inaugurację Festiwalu i w finale Louisa Andriessena De Staat (Republika) – legendarnym traktatem o państwie i władzy z tekstami z Państwa platońskiego. 



    Utwory, spektakle muzyczne, teatr dźwięku, intermedia, elektronika, instrumenty tradycyjne i nowe, improwizacja, instalacje oraz film. Po raz trzeci „Warszawska Jesień Klubowo”, po raz ósmy „Mała Warszawska Jesień”. Jak zawsze spotkania z kompozytorami, po raz drugi warsztaty dla młodych kompozytorów i audycje radia internetowego. 



    Wśród kilkudziesięciu utworów Festiwalu: opera Agaty Zubel Bildebeschreibung, Herr Thaddäus – multimedialny spektakl na elektronikę i orkiestrę symfoniczną Pawła Mykietyna, The Artist’s way – kompozycja multimedialna Piotra Peszata, legendarna Audycja V Andrzeja Krzanowskiego, teatr muzyczny Tronda Reinholdtsena i nowa opera Wojtka Blecharza Ø – Odcinek 6. Kilkanaście premier i zamówień festiwalowych, wśród nich utwory Michała Nejtka, Aleksandra Nowaka, Anny Zawadzkiej-Gołosz, Rafała Ryterskiego, Krzysztofa Wołka, Wojciecha Błażejczyka, Mateusza Ryczka, Zbigniewa Bargielskiego i Piotra Tabakiernika. 



    Szczególna obecność na Festiwalu Stefana Prinsa, Bernharda Langa, Tronda Reinholdtsena i Agaty Zubel. 



    Sztuka obywatelska Andrzeja Bieżana w instalacji Fortepian dla wszystkich i Barykadzie (realizowanej przez Teatr Komuna Warszawa) oraz innych wydarzeniach towarzyszących Festiwalowi – przypomnienie postaci muzycznej alternatywy i politycznego kontestatora lat 70. i 80. XX w. 



    Wśród wykonawców: Orkiestra i Chór Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Jacka Kaspszyka, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach pod kierunkiem Etienne’a Siebensa, Orkiestra Akademii Beethovenowskiej poprowadzona przez Wiktora Kociubana, Klangforum Wien pod dyrekcją Titusa Engela, orkiestra EWCM i Rüdiger Bohn, Orkiestra Muzyki Nowej i Szymon Bywalec, Ensemble Recherche, Black Page Orchestra, Spółdzielnia Muzyczna Contemporary Ensemble, Kwartludium, proMODERN, soliści: Gareth Davies (klarnet basowy), Kakushin Nishihara (biwa), Stephane Ginsburg (fortepian i multiumedia) i Frederike Möller (fortepian).

    

Tradycyjne i nowe miejsca wydarzeń: Filharmonia Narodowa, Studio Koncertowe Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego, ATM Studio, TR Warszawa, Nowy Teatr, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, barStudio, Powidoki – Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Muzeum Warszawy, Park Rzeźby w Królikarnia, Galeria Kordegarda i Austriackie Forum Kultury.

    Szczegółowe informacje o festiwalu Warszawska Jesień: warszawska-jesien.art.pl

    PATRONI TEATRU: